وقادر على فعال خلقه « 1 » * ومثل فعل عبده ورقّه « 2 » وقادر على الّذى يستقبح * لولاه ما كان لترك يمدح « 3 »

--> توحيد / 130 حديث 9 ) . اين حديث دو نكته را در بر دارد : يكى اينكه قدرت خدا عموميّت دارد وعجز وناتوانى را بر ساحت أو راهى نيست . ديگر اينكه أمور غير ممكن نمىتوانند متعلّق قدرت باشند وپرسش از اينكه آيا خدا توانايى انجام اينگونه كارها را دارد يا نه ، پرسشى است نادرست . متكلّمين اماميّه نيز در كتب كلامي خود همين عقيدة را ابراز داشته وضمن بيان عموم قدرت خداوند ، از عدم تعلّق آن به كارهاى نشدنى سخن به ميان آورده‌اند . ( تمهيد الأصول / 221 و 225 ) البتّه دربارهء عموميّت قدرت خداى متعال وچگونگى آن بين متكلّمين وفلاسفهء الهى اختلاف وجود دارد . بدين معنى كه متكلّمان قاعدهء « الواحد لا يصدر منه الّا الواحد » را با اعتقاد به قدرت عامّ خداوندى سازگار نمىدانند . بدين جهت به نقد وردّ قاعدهء مزبور پرداخته‌اند ( ارشاد الطالبين / 169 - 171 و 187 + مقدّمهء تمهيد الأصول / پنجاه وهشت ) . امام مجتبى عليه السّلام در نامه‌اى خطاب به حسن بصرى نوشتند : انّ اللّه لم يطع مكرها ولم يعص مغلوبا ولم يهمل العباد سدىّ من المملكة ، بل هو المالك لما ملّكهم والقادر على ما عليه أقدرهم ( بحار الأنوار 5 / 40 حديث 63 به نقل از تحف العقول ) اين روايت نيز عموميّت قدرت خدا را نسبت به تمام أمور اثبات مىكند ونظريهء متكلّمين را تأييد مىنمايد . ( 1 ) - ردّ عقيدهء أبو على محمّد بن عبد الوهاب جبّائى ( متوفى به سال 302 ) وفرزند وى أبو هاشم عبد السلام ( متوفى به سال 321 ) كه هر دو از بزرگان معتزلهء بصره‌اند . اين دو نفر معتقد بودند كه خدا بر عين افعال بنده قدرت ندارد وگرنه مستلزم قبول اجتماع نقيضين در بعضي از موارد مىشود . ( ارشاد الطالبين / 193 + مقدّمه تمهيد القواعد / پنجاه وهشت ) . وروايت بحار الأنوار 5 / 40 شماره حديث 63 - كه أخيرا نقل شد - اين عقيدة را ردّ مىكند . ( 2 ) - به مذهب أبو القاسم عبد اللّه بن أحمد بلخى معروف به كعبى اشاره دارد ( ارشاد الطالبين / 191 ) . نامبرده از شيوخ معتزله بغداد بود وبرخى ، احتمال پذيرفتن مذهب تشيع را در أواخر عمر دربارهء وى داده‌اند ( ريحانة الأدب 5 / 65 + معتزله / 123 ) . كعبى مىگويد : مقدورات عبد يا متّصف به صفت طاعت ويا سفاهت هستند وهر دو دربارهء خدا غير ممكن است . ( 3 ) - أبو إسحاق إبراهيم بن سيّار بن هانى بصرى معروف به نظّام ( متوفى به سال 231 ) از بزرگان معتزلهء بصره بوده وخدا را قادر بر فعل قبيح نمىدانسته است . مىگويد :